Miho Janvier

Miho Janvier: Lessen van een zonnestormjager

Ruimtefysicus Miho Janvier bestudeert zonnestormen: enorme wolken met deeltjes die uit de zon ontsnappen en het leven op Aarde kunnen verstoren (en tegelijkertijd ook prachtige aurora's veroorzaken). Hoe bestudeer je de atmosfeer van de zon, die een temperatuur van 10 miljoen graden Kelvin heeft? Met wiskunde! Sluit je aan bij de TED Fellow en luister hoe ze haar werk deelt om een betere kijk te krijgen op hoe de zon het leven hier op Aarde beïnvloedt.

Translated by Jill Weckx
Reviewed by Christel Foncke

De winter is bijna voorbij, en je wordt wakker in een koud huis. Dat is vreemd, want de verwarming stond de hele nacht aan. Je doet het licht aan. Het werkt niet. En ook het koffiezetapparaat en de tv niet. Niets werkt. Het leven buiten lijkt stilgevallen. Er zijn geen scholen, bijna alle zaken zijn gesloten, en geen enkele trein rijdt. Dit is geen openingsscène van een apocalyptische zombiefilm.

Dit gebeurde in de Canadese provincie Québec in maart 1989, toen er een stroompanne was. De schuldige? Een zonnestorm.

Zonnestormen zijn enorme wolken met deeltjes die af en toe uit de zon schieten en een constante herinnering aan de nabijheid van een actieve ster. Ik, als zonnefysicus, heb de geweldige kans om deze zonnestormen te bestuderen. 'Zonnestormjager' is niet gewoon een coole titel. Mijn onderzoek helpt om te begrijpen waar ze vandaan komen, hoe ze zich gedragen en streeft ernaar op lange termijn het effect op de menselijke gemeenschap te verzachten, waar ik zo meteen op terugkom.

In het begin van het ruimteonderzoek, zo'n 50 jaar geleden, gaven sondes die we in de ruimte zonden aan dat de planeten in ons zonnestelsel constant baden in een stroom van zonnedeeltjes die we zonnewind noemen. Op dezelfde manier als windpatronen op Aarde beïnvloed kunnen worden door orkanen, kan de zonnewind soms beïnvloed worden door zonnestormen. Ik noem ze 'ruimte-orkanen'. Wanneer ze op een planeet aankomen, kunnen ze het milieu van de ruimte verstoren. Op die manier wordt het noorder- of zuiderlicht gecreëerd, hier op Aarde, maar ook op Saturnus en Jupiter.

Gelukkig worden we hier op Aarde beschermd door het natuurlijke schild van onze planeet. Een magnetische bubbel die we de magnetosfeer noemen en die je hier aan de rechterzijde ziet. Desondanks kunnen zonnestormen verantwoordelijk zijn voor het verstoren van telecommunicatie en werking van satellieten. Ook navigatiesystemen zoals GPS en elektrische stroomtransmissie kan verstoord worden. Dit zijn allemaal technologieën waar wij mensen op rekenen. Beeld je in dat je morgen wakker wordt en je gsm werkt niet, geen internet, en dus ook geen sociale media. Dat zou voor mij erger zijn dan de zombie apocalyps.

(Gelach)

Maar door constant de zon te observeren, weten we nu waarvan de zonnestormen afkomstig zijn. Ze komen van regio's van de zon waar een enorme hoeveelheid energie wordt opgeslagen. Hier is een voorbeeld: een complexe structuur die boven het zonneoppervlak hangt, op het randje van uitbarsten. Helaas kunnen we geen sondes naar de gloeiend hete atmosfeer van de zon sturen, waar de temperatuur bijna 10 miljoen graden Kelvin bereikt. Ik gebruik dus computersimulaties om het gedrag van deze stormen te analyseren en te voorspellen wanneer ze ontstaan in de zon.

Dit is echter maar een deel van het verhaal. Wanneer deze zonnestormen in de ruimte bewegen, zullen sommige onvermijdelijk in aanraking komen met ruimtesondes die wij mensen hebben uitgezonden om andere werelden te onderzoeken. Met andere werelden bedoel ik planeten zoals Venus of Mercurius. Maar ook objecten, zoals kometen. En terwijl deze ruimtesondes voor verschillende wetenschappelijke onderzoeken werden gemaakt, kunnen ze ook dienst doen als kleine kosmische meteorologische posten en de evolutie van deze ruimtestormen controleren. Samen met een groep onderzoekers verzamel en analyseer ik deze data die van verschillende locaties in het zonnestelsel komt. En mijn onderzoek toont hierbij aan dat zonnestormen een algemene vorm hebben, en dat deze vorm verandert naarmate de zonnestormen verder wegdrijven van de zon. En weet je wat? Dit is de sleutel tot het bouwen van instrumenten om ruimteweer te voorspellen.

Ik wil je als afscheid graag dit mooie voorbeeld laten zien. Dit zijn wij hier op Aarde, deze lichtblauwe bol. En hoewel ik de zon en de stormen elke dag bestudeer, zal ik altijd veel liefde hebben voor deze prachtige planeet -- een lichtblauwe bol, met een onzichtbaar magnetisch veld dat ons beschermt.

Dankjewel.

(Applaus)